BM’nin bayan yetkilileri, Danıştay’a “Cumhurbaşkanı Kararı’nı onaylayan birinci derece mahkemesinin kararını bozma ve Türkiye’nin bir imzacı olarak İstanbul Sözleşmesi’ne bir an evvel geri dönmesinin önünü açma” daveti yaptı.

Danıştay Başkanı’na hitaben yayınlanan mektupta, “İstanbul Sözleşmesi’ni onaylayanın TBMM olması nedeniyle, çekilmenin de yeniden parlamento kararıyla olması beklenirdi. Türkiye’nin gidişatı bilakis çevirmesi ve tarihin hakikat tarafında yer alması için çok geç değil” denildi.

“ENDİŞELİYİZ”

Eşitlik İçin Bayan Platformu’nun (EŞİK) açıklamasıyla duyurulan 20 Ağustos tarihli mektuptan öne çıkanlar şöyle:

“Mart 2021’de, Türkiye’deki siyasi aktörlerin, Sözleşme’de kullanılan toplumsal cinsiyet teriminin yanlış yorumlanmasıyla, Sözleşme’nin ‘aile pahalarını tehdit ettiğine’ dair tasalarını lisana getirmesinden duyduğumuz rahatsızlığı söz ettik. Tersine, Sözleşme’nin üye devletlere bayanları ve kız çocuklarını ve onların insan haklarını daha uygun korumak için araçlar sağladığını açıkladık. Bu nedenle, Türkiye’nin İstanbul Sözleşmesi’nden çekilmesinin, ülkenin bayanları ve kız çocukları da dahil olmak üzere herkes için eşitlik ve ayrımcılık yapılmamasını sağlamaya yönelik kazanımları geriye döndürerek devlet ve toplum olarak bayanlara ve kız çocuklarına yönelik ayrımcılık ve şiddete yönelik gayretindeki kararlılığını zayıflatmasından derin telaş ediyoruz.

“ESEFLE KARŞILIYORUZ”

Bu bağlamda, Türkiye Hükümeti’nin İstanbul Kontratı ile ilgili artan dezenformasyon kampanyalarını önlemek için erken müdahalede bulunmamasını ve daha sonra Sözleşme’nin Türkiye ulusal mevzuatı üzerindeki tesirini gereğince açıklamak için hiçbir uğraş gösterilmemiş olmasını esefle karşılıyoruz. Bu durum, kimi kümelerin Sözleşme’nin gayesini ve kapsamını Türkiye’nin toplumsal ve ailevi bedelleriyle bağdaşmadığı biçiminde taammüden yanlış yorumlamalarına imkan tanımıştır. Bu kümeler kasıtlı ve yanlış bir halde ‘toplumsal cinsiyet’ ve ‘toplumsal cinsiyete dayalı şiddet’ tabirlerine yorum getirmişlerdir. Mukavele, bayanlara yönelik şiddetle ilgili öbür memleketler arası mutabakatlarda ve insan hakları dokümanlarında yer alan bu tabirler için milletlerarası kabul görmüş tarifleri takip etmektedir.

Türkiye, bayanlara ve çocuklara yönelik şiddete ait problemleri ‘aile’ çatısı altında ve ‘ailenin korunması’ kapsamında ele almaya devam etmektedir. Temmuz 2022 tarihinde Türkiye’ye yaptığı resmi ziyarette, Bayanlara ve Kız Çocuklarına Yönelik Şiddet Özel Raportörü, bu yaklaşımla ilgili tasalarını lisana getirmiştir; zira bu yaklaşım, bayanların ve çocukların, kendi aileleri içinde de dahil olmak üzere, bireyler olarak maruz bırakıldıkları şiddet risklerinin tesirli bir halde tespit edilememesine neden olmaktadır.

Benzer halde, toplumsal cinsiyete dayalı önyargılara sahip kolluk kuvvetleri ve yargı mensupları, artık bayanlara ve kız çocuklarına yönelik şiddet hareketlerini yahut şiddet tehditlerini soruşturmama ve kovuşturmama eğilimlerini yasallaştırdığı için Sözleşme’den çekilmeye güvenmektedir.

“SÖZLEŞME’DEN ÇEKİLMENİN, TÜRKİYE’NİN CEDAW’I UYGULAMASI VE LANZAROTE MUKAVELESİ ÜZERE MUTABAKATLARA VE YÜKÜMLÜLÜKLERE BAĞLILIĞINI TEHDİT ETMEYE HİZMET ETMESİNDEN ENDİŞELİYİZ”

Bizi daha da endişelendiren İstanbul Sözleşmesi’nden çekilmenin, Türkiye’nin CEDAW’ı uygulamasını ve Avrupa Kurulu Çocukların Cinsel Sömürü ve İstismara Karşı Korunması Kontratı (Lanzarote Sözleşmesi) üzere bayanların ve kız çocuklarının korunmasını düzenleyen öteki temel mutabakatlara ve yükümlülüklere bağlılığını, Türk toplumuyla bağdaşmayan bedelleri desteklediklerine dair tıpkı mazeretle potansiyel olarak tehdit etmeye hizmet etmesidir.

CEDAW Komitesi ile yürütülen diyaloğun ve BM Bayanlara ve Kız Çocuklarına Yönelik Şiddet Özel Raportörü’nün bir mühlet evvel Türkiye’ye gerçekleştirdiği ülke ziyaretinin ön bulgularının gösterdiği üzere ülke, aşağıdakiler dahil fakat bunlarla hudutlu olmamak üzere, çeşitli ve kesişen nedenleri devam eden ve çoğalan, önemli ve çoklu tezahürleriyle bayanlara ve kız çocuklarına yönelik şiddetle gayrete devam etmektedir: Bayan ve erkeğin toplumdaki rollerine ait yerleşik ataerkil kalıp yargılar; mesken içi şiddet riski altında olan yahut bu şiddete maruz bırakılan bayanlar ve kız çocukları için tesirli tedbire ve müdafaa önlemlerinin olmaması; telaş verici nitelikteki zorla ve erken yaşta evlilik olguları; eksik bildirim yapılan lakin önemli bir sorun olan cinsel sömürü ve istismar da dahil olmak üzere çok gayeli bayan ve kız çocuğu ticareti; siyasetteki bayanlar, LGBTI bayanlar ve hapishanelerdeki bayanlar üzere makul azınlıklara mensup bayanların maruz bırakıldığı şiddet ve Kürtçe konuşan bayanlar, göçmen ve mülteci bayanlar dahil pek çok bayanın hizmetlere ve takviyeye erişimde karşılaştığı önemli mahzurlar.

“KOMİTE, TARAF DEVLETİ KELAMDA ‘NAMUS’ HATALARINI UYGUN FORMDA KOVUŞTURMA VE CEZALANDIRMA GAYRETLERİNDE ÖNCELİKLİ OLARAK HAREKET ETMEYE ÇAĞIRIR”

Devlet kaynaklarına nazaran, Türkiye’de 2010-2020 yılları ortasında en az 3 bin 175 bayan cinayeti bildirilmiş ve 2021’de 300’den fazla bayan, çoğunlukla birlikte oldukları yahut evvelden birlikte oldukları yakın partnerleri yahut eşleri ya da aile üyeleri tarafından öldürülmüştür. Eksik bildirim yaygın olduğundan, gerçek sayıların çok daha yüksek olduğu kestirim edilmektedir.

Bu bağlamda, CEDAW Komitesi ‘Taraf Devletin, konut içi şiddeti ve bayan cinayetlerini özel olarak kabahat haline getirmek için gerekli yasal değişiklikler yaparak bayanlara yönelik toplumsal cinsiyete dayalı şiddeti cürüm sayan maddelerin uygulanmasını denetleme düzeneklerini geliştirmesini tavsiye etmektedir’. Komite ayrıyeten, Taraf Devleti, kelamda ‘namus’ ismine işlenen tüm cürümleri uygun formda kovuşturma ve cezalandırma uğraşlarında öncelikli olarak hareket etmeye, ‘kadınların ve kız çocuklarının intiharlarını, kazalarını ve öbür şiddete dayalı vefatlarını aktif bir halde soruşturmaya’ çağırır. Taraf Devlete, oburlarının yanı sıra özel olarak ‘acil durum önlemleri de dahil olmak üzere tüm COVID-19 toparlanma gayretlerinin bayanlara ve kız çocuklarına yönelik toplumsal cinsiyete dayalı şiddeti tesirli bir biçimde önlemeyi amaçladığından emin olmak için stratejilerini gözden geçirme’ davetinde bulunur.

Mevcut uzman görüşünün imzacıları, bayan insan hakları savunucularının, bayan cinayetlerine ve ‘namus suçlarına’ karşı, İstanbul Mukavelesi lehine ve Sözleşme’den çekilme aleyhine savunuculuk yürütmek de dahil olmak üzere tabir ve yasal faaliyetlerde bulunma özgürlüklerinin garanti altına alınması gereğini yineler. CEDAW Komitesi’nin bu taraftaki tavsiyesi, kelam konusu hususun uygulanması için öncelikli adımlar gerektirir.

“SÖZLEŞMEYİ ONAYLAYANIN TBMM OLMASI NEDENİYLE, ÇEKİLMENİN DE PARLAMENTO KARARIYLA OLMASI BEKLENİRDİ”

Son olarak, İstanbul Sözleşmesi’ni onaylayanın TBMM olması nedeniyle, çekilmenin de yeniden parlamento kararıyla olması beklenirdi. Bu, Türk demokrasisinin çözmesi gereken bir iç problem olsa da bu sıkıntıların farkında olduğumuzu ve Sözleşme’den çekilme öncesinde sivil toplum ve öteki paydaşlarla daha geniş bir meclis tartışması yahut istişaresinin yapılmamış olmasından hüzün duyduğumuzu belirtmek isteriz. Türkiye’nin gidişatı aksine çevirmesi ve tarihin hakikat tarafında yer alması için çok geç değil. Bayanlara ve Kız Çocuklarına Yönelik Şiddet Özel Raportörü’nün Türkiye ziyaretini tamamlarken belirttiği üzere, ‘Türkiye birçok istikametten tarihinin kıymetli bir kavşağında. Ya şuurlu ve kasıtlı olarak bayanların ve kız çocuklarının haklarının geliştirilmesinde elde edilen kazanımları muhafazayı seçebilir ya da bu kıymetli ilerlemede geri adım atıp bayanları ve kız çocuklarını geride bırakma riskini üstlenebilir.’ Bu nedenle Danıştay’ı, 3718 sayılı Cumhurbaşkanı Kararını onaylayan birinci derece mahkemesi kararını bozmaya ve Türkiye’nin bir imzacı olarak İstanbul Sözleşmesi’ne bir an evvel geri dönmesinin önünü açmaya davet ediyoruz.”

By editor

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.