İş Bankası’nın 98. kuruluş yıldönümü vesilesiyle Anadolu Ajansı’na yaptığı açıklamada, iktisada dair değerlendirmelerde bulunan Hakan Ortan, dünyada şu anda yaşanan ekonomik ıstırapların başlangıcının 2008 krizine dayandığını, bu krizin yarattığı meselelerin şimdi çözülemediğini söyledi.

Aran, “Merkez bankalarının 2008 krizini çözmek için aldığı kararlar ile tahvil alım programları kapsamında piyasaya likidite sağlamak üzere nakdî genişlemeye gitmelerinin tesirleri bugüne kadar devam etti. Piyasada bir para bolluğu oluştu. Bilhassa Fed ve Avrupa Merkez Bankası piyasaya önemli fiyatlarda likidite sağladığında bu mali bolluğun bir sonucu, sonucu olacağı belliydi” diye konuştu.

‘ASIL HUSUS, 2008’DEN BU VAKTE KADARKİ HİKAYE’

Aran, 2008 krizini çözmek için uzun vadeli tesirler gözetilmeksizin yalnızca o günün kaideleri altında uygun görünen aksiyonlar alındığına dikkati çekti. Dünyadaki ekonomik sıkıntıların, artık hiçbir ülkenin tek başına çözebileceği noktada olmadığını söyleyen Ortan, şöyle konuştu:

“Herkes, o tahlil noktasını geçti. Zira 2008’den 2022’ye kadar global ölçekte izlenen yanlış siyasetlerin, 14 yıldır halının altına süpürülen sorunların, kimi şeylerin ‘sonra yaparız’ denilerek ötelenmesinin sonuçlarıyla karşı karşıyayız. O gün tahlil üzere görülen siyasetler, aslında sonucunun ne olacağı, bugün nelere mal olacağı kestirim edilebilecek politikalardı. ‘Bas parayı, dağıt, bir şey olmaz…’ İşte bunlar, bugünü getirdi. Yaşanan global enflasyonda asıl mevzu 2008’den bu vakte kadarki öykü. Şu anda bununla yüzleştik. Artık bunun global bir sorun olduğu ve lakin global bir tahlille halledilebileceği şuuruyla hareket etmeliyiz.”

Parasal bolluk devam ederken “pandemi şokunun” yaşandığını anımsatan Ortan, koronavirüs salgını sırasında dünyanın alışık olduğu tedarik zincirlerinin kırıldığını, üretilen eserlerin tüketiciye ulaşamadığını, navlun bedellerinin olağandışı düzeylere çıktığını söyledi.

Aran, arz kaynaklı sıkıntılar ve kapanmalar nedeniyle devletlerin 2008 krizinde olduğu üzere tekrar para basarak teşvik paketleri açıkladıklarını hatırlattı.

Rezerv paraya sahip olmayan ülkelerin de bu istikamette hareket etmeye başladıklarını ve hazinelerinin açık verdiğini söz eden Ortan, aşılanma sonrası olağanlaşma sürecinin başlamasıyla birlikte talep patlaması yaşandığına dikkati çekti.

‘ARZDAKİ SORUN GİDERİLMEDİĞİ İÇİN ESERLERİN FİYATI YÜKSELİYOR’

Arzdaki sorun giderilmeden talep arttığı için eserlerin fiyatının süratle yükseldiğini belirten Ortan, konuşmasını şöyle sürdürdü:

“Para bol, arz kısıtlı, arz edilenin de tedarik zincirlerindeki kırılmalar nedeniyle tüketiciyle ulaşmasında sorun var ve talep patlamış durumda. Bu nedenle global bir enflasyon olgusuyla karşı karşıyayız. Bu, ne devletlerin ne merkez bankalarının tek başına çözebileceği bir problem… Gerek ülkemizde, gerekse başka ülkelerde uygulanan iktisat siyasetleri, bu küresel sorunun tahlili için uygulanan alt başlıklar olarak kıymetlendirilebilir. Global enflasyonla karşılaştığımız bir devirde, Rusya-Ukrayna krizi, bunun üzerine tuz biber ekti. Esasen petrolde, doğal gazda 100 doların üzerinde fiyatların konuşulduğu, bütün emtia ve ham husus fiyatlarının arttığı bir ortamda yüksek olan enflasyonu daha da artıran gelişmeler yaşanmaya başlandı. Bu türlü bir tabloda, lokal olarak enflasyon problemini tek başına çözebilmek hiçbir ülkenin harcı değil. Şu anda hem gelişmiş ülkeler hem gelişmekte olan ülkeler, faiz artırıyorlar. Ve ‘sonuna kadar da artıracağız’ diyorlar.”

Aran, IMF ve Dünya Bankası üzere kuruluşların bu sürecin sonucunda global bazda resesyon mümkünlüğünün arttığını vurguladıklarına ve “Enerji fiyatı böyleyse, sen faizi bu türlü artırıyorsan, parayı da piyasadan bu türlü çekiyorsan bunun sonucu global durgunluk” dediklerine dikkati çekti.

‘GELECEKTE DAHA YARATICI STRATEJİLER İZLENMESİNİ GEREKTİRECEK TEDBİRLER KONUŞULACAK’

Küresel çaptaki ekonomik sorunların yalnızca para siyasetiyle yahut faiz artırımlarıyla çözülemeyeceğinin altını çizen Ortan, yakın gelecekte bütün dünyada ülkeleri zorlayacak ve daha yaratıcı stratejiler izlemelerini gerektirecek tedbirlerin daha çok konuşulacağını söyledi.

Dünyada siyasi risklerin azalmasının, savaşın durmasının ve barış ortamının hâkim kılınmasının enflasyonla uğraş açısından taşıdığı değere işaret eden Ortan, “Kırılan tedarik zincirleri tekrar devreye girmeli. Uyanık olanın, ön alanın kendini kurtardığı bir anlayışla gidilemez. Yalnızca G7 üzere oluşumlarla da yürüyecek şeyler değil. Daha geniş iştirakle alınacak global kararlarla bu işin üstesinden gelinebilir” dedi.

‘MERKEZ BANKALARININ PARA SİYASETİ ARAÇLARI BİR MIKNATIS GİBİ’

“Küresel açıdan bu türlü bir konjonktür varken, ülkemizde enflasyon yüzde 80’e dayanmışken faizin yüzde 13, 15 olmasının sorunun tahliline bir tesir etmeyeceğini, o kademeleri geçtiğimizi düşünüyorum. Bununla birlikte sorunun ciddiyetinin de farkında olmamız gerekiyor” diyen Ortan, “Sorunların tahlili için ‘Merkez Bankası faizi indirsin, yükseltsin’ noktasının çok ötesindeyiz” yorumunu yaptı.

Hakan Ortan, piyasa işleyişinin kendi dinamikleri olduğunu ve piyasa araçları ortasında bir eşgüdüm olması gerektiğini belirterek, “Merkez bankalarının para siyaseti araçları da bir mıknatıs üzere bu dinamikleri yönlendiriyor. Ancak mıknatısı uzaklaştırdığınızda, bunu ne kadar oynattığınızın artık bir değeri kalmıyor” diye konuştu.

‘BİLANÇOLAR ÜZERİNDE YÜKSEK ENFLASYON, DÜŞÜK FAİZ ORTAMI TESİRLİ OLDU’

İş Bankası Genel Müdürü, Türkiye’de şirketlerin bu devirde açıkladıkları bilanço sonuçlarına ve yüksek karlılıklarına ait değerlendirmesinde ise şu anda ülkedeki yüksek enflasyon ve düşük faiz ortamının, tüm bölümlerin bilançosunu etkilediğini ve yüksek kâr sayıları açıklandığını söyledi. Şirketlerin gerçek performansına, elde edilen bu sonuçların nasıl oluştuğuna güzel bakılması gerektiğini, bazen sonucun düzgün görünmesinin aldatıcı olabildiğini söyleyen ortan, yüksek enflasyon nedeniyle gelirlerin olduğundan düzgün, masrafların ise olduğundan az göründüğüne işaret etti. Ortan, gelir-gider ortasındaki fark nedeniyle de karların yüksek olduğunu belirtti. Burada dikkat edilmesi gereken en kıymetli faktörün enflasyon olduğunun altını çizen Ortan, konuşmasını şöyle sürdürdü:

“Enflasyon nedeniyle bilançolar olduğundan yeterli görünüyor; enflasyon muhasebesi uygulamayınca, enflasyona nazaran düzeltme yapmayınca gerçek durumu anlayamıyorsunuz. Nitekim güzel mi yoksa yalnızca imaj mü düzgün? O nedenle bilançoları, enflasyon muhasebesi sonrası kıymetlendirmek sağlıklı olur.”

Aran, bilançolar ortasında yahut bilançonun kendisi içinde şirketin performansına dayalı kısımları güzel tahlil etmenin çok değerli olduğunu vurguladı.

Dünya iktisadında bu kadar düşünce varken ve Türkiye’de enflasyon süratle yükselmişken şirket bilançolarının güzel olmasının başları karıştırdığını söyleyen Ortan, “Enflasyonun yarattığı meseleleri ve sanal manzarayı düzgün irdelemek, masaya yatırmak gerekiyor. Bir taraftan baktığınızda her şeyi düzgün görebilirsiniz, yorumlayabilirsiniz. Lakin öbür taraftan baktığınızda, çok karamsar olabilirsiniz. Burada kritik nokta, şirket bilançolarındaki karlılığı gelecekten ödünç aldığımızın farkına varmamız ve bunun ne kadar sürdürülebilir olduğu” diye konuştu.

By editor